شرکت شیراز آلوئه ورا (سهامی خاص)
ارزش معنوی تمام مطالب این وبلاگ به روح مقدس پروفسور رضا امید بیگی تقدیم میگردد(روحش شاد) 
قالب وبلاگ

 

 زعفران

مقدمه

 رويكرد روز افزون استفاده از گياهان دارويي و فراورده هاي حاصله از آن نقش اين گياهان را در چرخه اقتصاد جهاني پر رنگتر كرده است به طوري كه مصرف رو به رشد آن تنها اختصاص به كشورهاي در حال توسعه نداشته بلكه يكي از فاكتورهاي مهم بهداشتي كشوري پيشرفته نيز محسوب مي گردد.

خوشتختانه در اواخر قرن بيستم اغلب آن دسته از گياهان دارويي كه از 200 سال قبل مصرف مي شده اند وارد سال 2000 شده اند و در مجموع حجم مبادلات جهاني گياهان داوريي در اين دهه اخير به 200 ميليارد دلار بالغ گرديده است(2).

بر اساس گزارش FAO ارزش صادرات گياهان دارويي در سال 1995 بالغ بر 880 ميليون دلار بوده است در چين 1260000000نفر جمعيت بيش از 350000 هكتار حدود 200 نوع گياه دارويي كشت مي شود و در سال 1995 با 337 ميليون دلار مقام اول را در صادرات گياهان دارويي به خود اختصاص داده است در ضمن گياه دارويي در همين كشور حدود 100000000 ميليون نفر در بخش گياهان دارويي اشتغال دارند و 130 ميليون تن گياه دارويي سالانه خريد و فروش مي شود و 800 كارخانه دارويي طي دو سال گذشته دو برابر افزايش يافته است كشورهاي اروپايي در سال 1989 اقدام به ورود گياه دارويي مختلف به ميزان 550 ميليون دلار نمودند و در همان سال 76 ميليون دلار دارو ساخته شده، اسانسها، رنگها، و ساير مواد شيميايي به كشورهاي توليد كننده گياهان دارويي برگردانده شد. زعفران نيز يك ماده رنگي طبيعي است كه به عنوان ادويه در تهيه خوراك و انواع شيريني و نوشابه به ويژه خوراكي‌هايي كه با برنج تهيه مي‌شود، مصرف زيادي دارد. با توجه به اينكه زعفران يكي از محصولات گران‌قيمت است و به علت نداشتن مخارج كاشت و قابليت كشت در كشور ما هر ساله مي‌تواند سود زيادي را نصيب كشاورزان نمايد كه اين امر با تشويق دولت و سياست‌هاي صحيح صادراتي مي‌تواند نقش مؤثري در اقتصاد كشور و درآمدهاي ارزي ما داشته باشد. لذا لازم است كليه مسئولان مخصوصاً كارشناسان كشاورزي در توسعه كشت آن در سطح كشور، بويژه در مناطق كويري كه كمبود آب مطرح است، توجه بيشتري نمايند(6).

تاريخچه

زعفران گياهي است مخصوص مناطق خشك، كه بسياري از مورخين مبدأ اوليه آن را ايران و هندوستان مي‌دانند، ولي آنچه مسلم است اين گياه بومي اسپانيا است و از زمانهاي قديم نيز در ايران كشت مي‌شده است. در گذشته زعفران در اكثر استانهاي ايران كشت و زرع مي‌شده ولي امروزه بيشتر به استانهاي خراسان، فارس، اصفهان، كرمان و يزد محدود شده است كه در بين اين استانها، استان خراسان در درجه اول اهميت قرار دارد و بيش از 90% زعفران ايران را توليد مي‌كند(4).

گياهشناسي

زعفران با نام علمي (Crocus Sativus L) از خانواده زنبقيان، گياهي است علفي، دايمي، كوتاه، زينتي و داراي ساقه زيرزميني كه در بين كشاورزان با پياز زعفران معروف مي‌باشد. گياه‌شناسان 8 گونه زعفران زيتني و يك گونه زعفران مزروعي را شناسايي كرده‌اند كه اكثر گونه‌هاي زينتي در اوايل بهار به گل نشسته ولي گونه زراعي آن در اوايل پاييز گل مي‌دهد. كه در اين پروژه زعفران زراعي مورد بررسي قرار مي‌گيرد(3).

ريشه‌هاي زعفران از قاعده پيازها مي‌رويد كه نوع ريشه‌هاي افشان و كوتاه است، از اين رو خاك عميق و حاصلخيز و سبك براي رشد و نمو پياز و عملكرد مطلوب براي رشد و نمو پياز و عملكرد مطلوب آن ضروري مي‌باشد. برگها به طريق معمول بعد از ظهور گلها ظاهر مي‌شوند، مگر اينكه در آبياري زعفران تعجيل شود، در اين صورت برگها زودتر از گلها ظاهر مي‌شوند چون برگها مستقيم از روي پيازها خارج مي‌گردند. بنابراين زعفران فاقد ساقه هوايي بوده و مزرعه زعفران حالت چمنزاري دارد كه بوته‌هاي چمن با ارتفاع زيادي روئيده باشند. برگهاي زعفران سرنيزه‌اي، باريك و به ارتفاع 40-30 سانتي‌متر مي‌رسند و تعداد برگهاي هر پياز نيز به 11-5 عدد مي‌رسد اين گياه داراي خواب تابستانه است و در طول زندگي خود به آب كمي احتياج دارد. . زَعفِران گیاهی دارویی و صنعتی است گل زعفران که به بخش کلاله و یا قرمزی آن سر ریشه می‌گویند در ابتدای برداشت به رنگ قرمز روشن است ولی به مرور به رنگ قرمز تیره رنگ تبدیل می‌شود. تازه آن از عطر خوش طعمی برخوردار است و به غذا‌ها طعم و لذت خاصی می‌دهد(2).

تركيبات شيميايي

زعفران داراي مواد چرب ،املاح معدني ،موسيلاژ وتركيباتي  به شرح زير است.

1-اسانس بيرنگي مركب از ترپن ها ويك تركيب اكسيژن دار معطر با مقدار جزعي از سينئول كه بوي مطبوع زعفران به آن است (3).

2-هتروزيد تلخي بهنام پيكروكروسين picrocrocine  يا پيكرو كروزينوزيد picrocrosinoside به فرمول c16 H26 O7  وبه وزن ملكولي37ر.33 است كه در آب و الكل محلول ولي در كاروفرم واتربه مقدار كم حل مي شود(3).

3- كروسين CROCINE يا كرو كوزيد crocoside  ،ماده رنگي زعفران را تشكيل مي‌دهد.(3).

 خواص دارويي

رعفران از طرفي به علت دارا بودن مواد تلخ،موجبات سهولت هضم را فراهم مي‌سازد و از طرف ديگر به علت داشتن اسانس ،اثر محرك بر روي سلسله اعصاب دارد.از نظر دارويي داراي اثر مسكن بر روي اعصاب سطحي بدن است .در طب عوام براي آن اثر قاعده آور قائل‌اند و معتقدند كه با مصرف آن ،موجبات خونروي در فواصل قاعدگي و حتي سقط جنين  فراهم مي‌شود. زعفران اثر مسكن سرفه در برونشيت هاي مزمن دارد وآن نيز به علت اثر بيحس‌كننده آن بر روي انتهاي اعصاب حبابها  ريوي است . از زعفران ميتوان جهت رفع بيخوابيهاي منشآ تحريكات مغزي ،حالت تشنجي ودرد دندان استفاده به عمل آورد. زعفران از نظر طب قديم ايران گرم و خشك است. مهمترين خاصيت زعفران كه از قديم الايام از آن استفاده مي‌شده است درمان افسردگي مي باشد زعفران داراي بويي  قوي و طعم تلخ مي باشد(2).

خوردن چاي زعفران باعث هضم غذا مي شود ، اثر مسكن درد، قاعده آور است، باعث تحريك اعصاب مي شود ، زعفران خون سازاست و گردش خون را آسان مي‌سازد، مصرف زعفران خونريزيهاي بعد از زايمان را از بين مي برد ، قواي جنسي را تقويت مي‌كند، كبد را تصفيه و قوي مي‌سازد، سرفه را رفع و اثر مفيد روي درمان برونشيت دارد، كليه و مثانه را پاك مي‌كند، آرام بخش و خواب آرو است ، زعفران ضد تشنج است ، گاز معده را برطرف مي‌كند، ادرار آور است و اگر بالاخره مي خواهيد هميشه شاد و خندان باشيد زعفران بخوريد، در طب عوام نقاط مختلف جهان، زعفران به عنوان آرام بخش، ضد اسپاسم، اشتها آور و مقوی معده استفاده می‌شود. در کشور آلمان زعفران به عنوان آرام بخش، درمان درد معده و شکم و آسم مصرف می‌شود. زعفران بدلیل رنگ شادی که دارد در غذاها باعث نشاط انسان می‌شود خاصیت کاهش چربی و کلسترول خون و افزایش نفوذ اکسیژن در پلاسما را در موش آزمایشگاهی از خود نشان داده‌است(4).

مضرات

چون زعفران بر روی سیستم تولید مثل اثر دارد بنابراین زنان حامله باید از خوردن آن احتراز کنند زیرا ممکن است باعث سقط جنین شود. خوردن زیاد زعفران برای کلیه‌ها مضر است. اشتها را کم می‌کند و ایجاد سردرد می‌کند و باعث اختلال حواس می‌شود. زعفران را باید در شیشه‌های دربسته و دور از نور نگهداری کرد زیرا عطر و رنگ خود را در اثر نور از دست می‌دهد(5).

شرايط آب و هوايي

زعفران گياهي نيمه گرمسيري است و در نقاطي كه داراي زمستان و پاييزي ملايم و تابستان‌هاي گرم و خشك مي‌باشند، به خوبي رشد مي‌كند. مقاومت آن در برابر سرما زياد بوده، برودت را تحمل مي‌كند. ولي چون دوران رشدش در فصول پاييز و زمستان مي‌باشد بنابراين براي توليد محصول بيشتر به هوايي معتدل در اين ايام احتياج دارد. زعفران در مناطق مرطوب با زمستان‌هاي سرد محصول قابل توجهي نمي‌دهد، البته نبايد از كاشت آن در مناطق سردسير غافل شد، زيرا زعفران در همدان كه جزء مناطق سردسيري مي‌باشد، كشت شده و نتايج مطلوبي نيز بدست آمده است. بايستي در هر منطقه قبل از كشت گسترده آن، آزمايش‌هاي اوليه‌اي انجام شود. در خراسان، زعفران(طلای سرخ) درآمد اصلی است. گیاهی که تنها یکبار در اول آبانماه به آب نیاز دارد و تا بهار آب باران و برف برای آن کافی است. کاشت و داشت و برداشت آن فرصت‌های فراوان شغلی به وجود می‌آورد، حمل و نقل آن گران تمام نمی‌شود و توان ارز آوری دارد. از آماری که به گونه‌ای نه چندان دقیق درباره زعفران و زعفران کاران ایران منتشر می‌شود، چنین بر می‌آید که بیشتر از صد هزار خانوار، به ویژه در گناباد ، قائن ، بیرجند و فردوس در استان خراسان، از این محصول روزگار می‌گذرانند. از ۲۳۰ تن زعفرانی که هر سال در جهان تولید می‌شود، حدود ۱۷۰ تن آن در خراسان به دست می‌آید و بقیه عمدتا در اسپانیا، یونان، مراکش، هند و افغانستان تولید می‌شود(1).

نحوه تكثير و پرورش

ازدياد زعفران بوسيله كورم است ميزان كورم مورد نياز (پياز) براي كاشت، بسته به درشتي و ريزي آن حدود 2000 الي 2500 كيلوگرم در هكتار مي‌باشد، براي اينكه كورم ‌ها پس از كاشت مورد حمله آفات و امراض قرار نگيرند بهتر است قبل از كاشت آنها را با سموم قارچ‌كش از قبيل تري‌تيزان ضدعفوني كرد. در موقع كاشت بهتر است پولك كف پياز به همراه مقداري از پوست‌هاي آزاد روي پياز را جدا سازند تا جذب آب توسط پياز آسانتر و جوانه‌زدن آن سريعتر انجام گيرد. اين غده‌ها در سالهاي بعد، غده‌هاي جديدي توليد مي‌كنند به طوري كه در سال هفتم مقدار غده‌ها معمولاً پنج برابر مقدار كشت شده در سال اول مي‌باشد. از سال هفتم  به بعد گياه ضعيف مي‌شود و اگر غده‌ها را بيرون نياورند كم‌كم پوك شده، از بين مي‌روند(5).

نحوه كاشت

كاشت كورم زعفران در كرتهايي كه قبلاً آماده شده به صورت رديفي انجام مي‌‌گيرد. فاصله كورم‌‌ها روي رديف حدود 15-10 سانتي‌متر و فواصل رديف‌هاي كاشت از يكديگر 25-20 سانتي‌متر مي‌باشد. براي كاشت كورم (پياز) زعفران در روش سنتي ابتدا چاله‌هاي يك رديف را با بيل درمي‌آورند و در داخل هر چاله 5-3 عدد كورم قرار مي‌دهند. سپس خاك رديف بعدي را روي اين كورم ها مي‌ريزند، پس از اتمام كاشت كورم ها، سطح مزرعه را كه ناصاف شده با بيل يا ماله كه با گاو كشيده مي‌شود مسطح و فشرده مي‌سازند تا كورم ها به خاك بچسبند. در روش مكانيزه كورم‌ها را در داخل شيارهايي كه با فاروئر تهيه شده، گذاشته و به وسيله ماله خاك روي كورم‌ها ريخته مي‌شود(2).

كاشت،داشت، برداشت

برداشت زعفران بدین ترتیب است که قسمت کلاله هر گل را برمی‌دارند و بین کاغذ قرار می‌دهند تا خشک شود و سپس بسته بندی می‌کنند. استاندارد زعفران که در فرانسه صورت گرفته است اعلام می‌دارد که باید 50 عدد از الیاف زعفران بیشتر از 277 گرم وزن داشته باشد و درصد رطوبت آن 13 درصد باشد. همچنین هر میلیگرم آن باید بتواند 700 سانتیمتر مکعب آب را بطور محسوس رنگی کند(2).

خاك

زعفران در زمين‌هاي شور، رسي و خيلي شني رشد نمي‌كند بلكه بهترين نوع خاك براي رشد آن، خاك شني رسي است كه مقداري آهك نيز داشته باشد. خاك مزرعه بايستي حاصلخيز و عاري از علفهاي هرز باشد(4).

مقدار و نوع كود

زعفران به مواد غذايي زيادي احتياج دارد و براي جبران نياز آن از كودهاي شيميايي و آلي استفاده مي‌شود. زارعين ترجيح مي‌دهند كه تا حد امكان از كودهاي گاوي يا مستراحي براي تقويت زمين زعفران خود استفاده كنند. كودهاي آلي مورد نياز بسته به حاصلخيزي خاك مزرعه 15-10 تن در هكتار مي‌باشد. از كودهاي شيميايي نيز كودهاي ازته و فسفره و پتاس مورد نياز است كه كودهاي فسفر و پتاس باعث بهبود كيفيت گلهاي زعفران و رشد آنها و كود ازته باعث رشد برگها مي‌شود. ميزان كودهاي شيميايي لازم حدود 50 كيلوگرم فسفات آمونيوم و 100 كيلوگرم اوره در هر هكتار در سال مي‌باشد كه زمان كوددهي در قسمتهاي بعدي توضيح داده مي‌شود(2).

كاشت زعفران

تهيه زمين:

تهيه زمين زعفران به دو طريق انجام مي‌شود:

1-طريقه سنتي

از اوايل بهار پس از قطع بارانهاي بهاره، زمين مورد نظر را با گاوآهن شخم مي‌زنند. سپس كلوخه‌ها را با استفاده از ماله خرد و سطوح زمين را صاف و هموار مي‌‌كنند. با فاصله 2 الي 3 هفته زمين را با گاو آهن دوباره در جهات عمود بر هم شخم مي‌زنند. قبل از شخم دوم، زارعين كود حيواني لازم (20-15 تن در هكتار) را در سطح زمين پخش نموده تا با كمك شخم با خاك مخلوط شود. در اين روش به هنگام كشت، زمين را كرت‌بندي مي‌كنند كه ابعاد كرتها بستگي به شيب زمين و ميزان آب دارد و معمولاً بين 10 4 تا 100  100 متر مي‌باشد(2).

2- طريقه مكانيزه

در اين روش زمين مورد نظر را در پاييز با گاوآهن بر گردان‌دار شخم عميق زده و در بهار سطح خاك را با انجام شخم متوسط ضمن سله‌شكني، از وجود علفهاي هرزه پاك مي‌كنند. در مرداد ماه پس از پخش كود حيواني و فسفات آمونيوم زمين را به صورت فارو (شيار) درمي‌آورند و براي كشت پياز آماده مي‌كنند(2).

زمان كاشت

زمان كاشت بر حسب آب و هواي هر منطقه متفاوت بوده، از مرداد تا مهرماه مي‌توان به كشت زعفران اقدام نمود. در بهاباد يزد موقع جابجايي و كاشت غده‌هاي (پياز) زعفران از اوايل مرداد ماه تا اواخر شهريور مي‌باشد. البته بايد موقع كاشت در هر منطقه طوري انتخاب شود كه گلها در موقع باز شدن با سرما مواجه نشوند، بعد از كاشت، غده (پياز) زعفران به مدت 4 الي 8 سال در زمين باقي مانده و محصول مي‌دهد و احتياج به كشت مجدد آن در سالهاي بعد نيست(1).

ميزان كورم  مورد نياز

ميزان غده مورد نياز (پياز) براي كاشت، بسته به درشتي و ريزي آن حدود 2000 الي 2500 كيلوگرم در هكتار مي‌باشد، براي اينكه غده‌ها پس از كاشت مورد حمله آفات و امراض قرار نگيرند بهتر است قبل از كاشت آنها را با سموم قارچ‌كش از قبيل تري‌تيزان ضدعفوني كرد. در موقع كاشت بهتر است پولك كف پياز به همراه مقداري از پوست‌هاي آزاد روي پياز را جدا سازند تا جذب آب توسط پياز آسانتر و جوانه‌زدن آن سريعتر انجام گيرد. اين غده‌ها در سالهاي بعد، غده‌هاي جديدي توليد مي‌كنند به طوري كه در سال هفتم مقدار غده‌ها معمولاً پنج برابر مقدار كشت شده در سال اول مي‌باشد. از سال هفتم به بعد گياه ضعيف مي‌شود و اگر غده‌ها را بيرون نياورند كم‌كم پوك شده، از بين مي‌روند(3).

سن مزرعه

مقدار گل

(كيلوگرم در هكتار)

مقدار زعفران

(كيلوگرم در هكتار)

سال اول

100

32/1

سال دوم

300

95/3

سال سوم

600

80/7

سال چهارم

800

50/10

سال پنجم

1000

20/13

سال ششم

700

15/9

سال هفتم

600

18/7

سال هشتم

400

20/5

جدول برداشت محصول زعفران

 نحوه كاشت

كاشت غده‌هاي زعفران در كرتهايي كه قبلاً آماده شده به صورت رديفي انجام مي‌‌گيرد. فاصله غده‌ها روي رديف حدود 15-10 سانتي‌متر و فواصل رديف‌هاي كاشت از يكديگر 25-20 سانتي‌متر مي‌باشد. براي كاشت غده (پياز) زعفران در روش سنتي ابتدا چاله‌هاي يك رديف را با بيل درمي‌آورند و در داخل هر چاله 5-3 عدد پياز قرار مي‌دهند. سپس خاك رديف بعدي را روي اين پيازها مي‌ريزند، پس از اتمام كاشت پيازها، سطح مزرعه را كه ناصاف شده با بيل يا ماله كه با گاو كشيده مي‌شود مسطح و فشرده مي‌سازند تا پيازها به خاك بچسبند. در روش مكانيزه پيازها را در داخل شيارهايي كه با فاروئر تهيه شده، گذاشته و به وسيله ماله خاك روي پيازها ريخته مي‌شود(5).

اولين آبياري

پس از كاشت غده‌ها، مزرعه را بايد بلافاصله آبياري كرد. با توجه به اينكه گلهاي زعفران قبل از برگها ظاهر مي‌شوند، در صورتي كه در ماههاي مهر و آبان مزرعه يك بار آبياري شود، باعث مي‌شود كه برگها قبل از گلها بيرون آمده، برداشت محصول با مشكل مواجه گردد. بنابراين بايد توجه داشت پس از كاشت غده‌ها، تا زمان برداشت محصول مزرعه را فقط يك بار آبياري نمود(2).

داشت زعفران

با توجه به اينكه پياز زعفران چندين سال در مزرعه باقي مي‌ماند، احتياج به كاشت مجدد ندارد. ولي بايستي هر ساله مراقبت‌هاي لازم انجام شود تا محصول قابل توجه‌اي برداشت شود. عمليات مرحله داشت به قرار زير مي‌باشد(2).

1-كود دادن و سله شكني

هر ساله در مهرماه حدود 10 تن در هكتار كود دامي به همراه كود شيميايي حدود 50 كيلوگرم فسفات آمونيوم و 100 كيلوگرم كود ازته به مزرعه اضافه مي‌كنند و پس از پخش كود مزرعه را شخم سطحي مي‌زنند كه اين عمل به وسيله چهار شاخ فلزي، كج‌بيل و هرس دندانه‌اي (با تراكتور) جهت سله‌كشي زمين و خراش دادن سطح خاك انجام مي‌شود. عمق شخم نبايستي به اندازه‌اي باشد كه به پيازهاي زير خاك صدمه بزند(2).

با تكرار اين عمليات در هر سال با افزايش عمق خاك زراعي و همچنين نرم شدن و حاصلخيز شدن خاك، افزايش تعداد پيازها و همچنين بيرون آمدن ساقه‌هاي گل دهنده به راحتي انجام ‌مي‌شود(2).

2-آبياري

 پس از شخم سطحي، در اواخر مهرماه اولين آب به مزرعه داده مي‌شود، با توجه به اينكه گل دادن زعفران ارتباط مستقيم با آب اوليه دارد، در مناطقي كه سطح زير كاشت زياد و كارگر كم است براي اينكه برداشت زعفران با مشكلي مواجه نشود، آب اول را در بين قطعات و با فاصله چند روز تقسيم مي‌كنند تا اينكه زمان گلدهي قطعات با يكديگر همزمان نباشد. به زمان اين آبياري بايستي توجه داشت تا اينكه باعث بيرون آمدن زودتر برگها نسبت به گلها نشود(2).

دومين آبياري پس از اتمام برداشت محصول يعني اوايل آذرماه انجام مي‌گيرد، با توجه به اينكه زعفران مخصوص مناطق خشك است در زمستان به آب زيادي احتياج ندارد. ولي اگر وضعيت بارندگي خوب نباشد بايستي حداقل هر بيست روز يكبار مزرعه را آبياري كرد تا به درشت شدن غده‌ها كمك شده، باعث تقويت بوته‌ها گردد(2).

در روزهاي سرد سال (ديماه و بهمن‌ماه) كه احتمال يخبندان مي‌باشد آبياري ضرر داشته، باعث يخ زدن و فاسد شدن پيازها مي‌شود. آخرين آبياري زعفران در اواسط فروردين ماه كه برگها شروع به زرد شدن مي‌كنند انجام مي‌گيرد و پس از گاورو شدن زمين، برگها را درو مي‌كنند. در طول دوره تابستان (كه فصل خواب گياه است) نبايد مزرعه آبياري شود. اين عمليات هر ساله تا وقتي كه پياز در زمين است تكرار مي‌شود(2).

3-مبارزه با علفهاي هرز

 وجود علفهاي هرز در مزارع زعفران باعث كاهش شديد محصول مي‌گردد كه براي توليد محصول زياد با كيفيت مطلوب لازم است عمليات وجين به خوبي انجام گيرد. علفهاي هرز مزارع زعفران بهاباد بيشتر خارشتر، پنيرك، علف‌گندمي، سلمه تره و تاج خروس مي‌باشد كه براي مبارزه مي‌توان روشهاي شيميايي، مكانيكي و زراعي را بكار برد. در روش مكانيكي با استفاده از تيشه و بيل اقدام به وجين مي‌كنند و در روش شيميايي از علف‌كش‌هاي رانداپ و گراماكسون استفاده مي‌شود كه رانداپ يك علف‌كش نفوذي بوده و براي علفهاي هرز چند ساله مثل خارشتر استفاده مي‌شود كه استفاده از اين علف‌كش در مزرعه هنرستان كشاورزي بهاباد بر روي خارشتر نتيجه خوبي داده است و گراماكسون كه يك علف‌كش تماسي مي‌باشد براي از بين بردن علفهاي هرز يكساله مثل سلمه تره، تاج خروس و علف‌ گندمي استفاده مي‌شود(3).

4- مبارزه با آفات و بيماري‌ها

از آفات مهم زعفران موشهاي صحرايي هستند كه زمين را حفر كرده، از پيازها تغذيه مي‌كنند. براي مبارزه با اين آفت از سم فسفر دوزنگ و همچنين طعمه‌هاي مسموم مي‌توان استفاده كرد كه طعمه مسموم از مخلوط سم ليندين و آب و سبوس گندم تهيه مي‌شود و پس از به هم زدن به صورت خمير درآمده، آن را در قسمتهايي كه سوراخهايي موش بيشتر است قرار داده تا موشها از آن تغذيه كنند و از بين بروند(3).

از مهمترين بيماري‌هاي اين گياه پردازش، بيماري تاكون (Tacon) است كه كشاورزان آن را سياهك زعفران مي‌نامند. اين بيماري قارچي بوده باعث از بين رفتن برگها و پيازها مي‌شود كه ضدعفوني كردن پيازها با قارچ‌كش‌هايي مثل تيرتيزان و گرونوزان در قبل از كاشت به خوبي اين بيماري را كنترل مي‌كند. در ضمن در هنگام كاشت بايستي از پيازهاي سالم استفاده شود(3).

برداشت زعفران

1- گلدهي زعفران

پس از آبياري اول به فاصله 2-1 هفته بسته به درجه حرارت، گلهاي زيباي زعفران ظاهر مي‌گردند. در هواي نسبتاً‌ گرم گلها ديرتر و در هواي نسبتاً سرد و در زير سايه درختها گلها زودتر بيرون مي‌آ‌يند. در ضمن هر قدر آب اول ديرتر داده شود با توجه به سردي هوا و تأخير در آبياري، بيرون آمدن گلها ديرتر صورت مي‌گيرد. معمولاً دوره گل دادن در حدود 25-15 روز، و دوره برداشت گلها در حدود 20-15 روز است. تعداد گلها در روزهاي اول و آخر دوره گل دادن كم بوده و ارزش برداشت ندارند. عمر گلها حدود 3 تا 4 روز است و اگر در اين مدت برداشت نشوند از بين خواهند رفت. از طرفي اگر گلها مدت زيادي پس از باز شدن در معرض باد و نور خورشيد قرار گيرند رنگ و بوي آنها از بين رفته، از مرغوبيت زعفران كاسته مي‌شود(5).

2-گل‌چيني و خشك كردن زعفران

برداشت زعفران فقط با دست انجام مي‌گيرد. بهترين موقع برداشت گل، به منظور حفظ عطر و رنگ زعفران، صبح زود و قبل از باز شدن گلها مي‌باشد. با توجه به اينكه برداشت زعفران به حوصله و دقت زيادي احتياج دارد، معمولاً زنها و كودكان كار گل‌‌‌چيني را انجام مي‌دهند. عمل گل‌چيني بدين ترتيب است كه گلها را به وسيله دست از بوته جدا كرده،‌ درون سبدهايي مي‌گذارند. در موقع گل‌چيني بايد سعي شود كه كلاله كه همان قسمت اصلي زعفران است به همراه گلها جدا شود و بر روي بوته‌ها باقي نماند. پس از گل‌چيني، گلها را به خانه برد، به طور دسته‌جمعي كلاله‌ها را از آنها جدا مي‌كنند. بايد توجه داشت اگر در باز كردن غنچه‌ها و گلها تاخير افتد، گلها به لحاظ حرارت زيادي كه توليد مي‌كنند لهيده و چسبيده شده، باز كردن آنها دشوار و كيفيت محصول كاهش مي‌يابد. معمولاً يك نفر در روزه 5-4 كيلوگرم گل را باز كرده، كلاله آن را دسته‌بندي مي‌كند. منظور از باز كردن گل اين است كه لوله گل را با ناخن مي‌شكافند و ميله سفيد مادگي (خامه) را به همراه كلاله قرمز رنگ سه شاخه‌اي از درون لوله گل بيرون مي‌آورند(5).

زعفران را براي نگهداري و يا عرضه به بازار بايد خشك نمود. عمل خشك كردن بدين نحو است كه پس از دسته‌بندي كلاله‌ها، دسته‌هاي كلاله را در داخل آبكش كه داراي سوراخ‌هاي ريزي باشد و يا در داخل سبدي كه داخل آن را با پارچهت نازكي پوشانده باشند و يا كلاً روي سطح صافي كه رطوبت را جذب نمايد گذاشته، در سايه قرار مي‌دهند تا خشك شود. سابق كلاله‌ها را در مقابل نور خورشيد خشك مي‌كردند كه اين كار صحيح نبود، زيرا باعث از بين رفتن مقداري از رنگ و عطر زعفران مي‌گرديد. در بعضي از مناطق زعفران كاري كشور، خشك كردن زعفران روي نخ انجام مي‌شود(5).

فرآوري زعفران

زعفران در کتاب رسمی داروسازی نامبرده شده و به شکل تنطوری با نام
 OpiiCrocata Tinctura وجود دارد(3).

هم چنین عصارهٔ آن به صورت محصولی به نام Bitters Swedish توسط کارخانجات مختلف تهیه و جهت مصارف دارویی مختلف عرضه می‌شود. بر حسب آزمایش‌هایی که در اروپا انجام شده‌است، زغفران خاصیت کاهش چربی و کلسترول خون و افزایش نفوذ اکسیژن در پلاسما را در موش آزمایشگاهی از خود نشان داده‌است(3).

هم چنین عصارهٔ آن به صورت محصولی به نام Bitters Swedish توسط کارخانجات مختلف تهیه و جهت مصارف دارویی مختلف عرضه می‌شود. بر حسب آزمایش‌هایی که در اروپا انجام شده‌است، زغفران خاصیت کاهش چربی و کلسترول خون و افزایش نفوذ اکسیژن در پلاسما را در موش آزمایشگاهی از خود نشان داده‌است(3).

در طب عوام نقاط مختلف جهان، زعفران به عنوان آرام بخش، ضد اسپاسم، اشتها آور و مقوی معده استفاده می‌شود. در کشور آلمان زعفران به عنوان آرام بخش، درمان درد معده و شکم و آسم مصرف می‌شود. زعفران بدلیل رنگ شادی که دارد در غذاها باعث نشاط انسان می‌شود(3).

قسمت اعظم زعفران به صورت طبيعي و به عنوان ادويه يا به عنوان رنگ در غذاهاي ايراني وخارجي استفاده مي شود .اما بايد بيان داشت كه در صنايع دارويي هم استفادهاي زيادي دارد و انواع داروها درقالب قرص،كبسول وانواع شربتهاي خوراكي دربازار جهاني مورد مصرف عموم مردم قرار ميگيرد. نيزدرصنايع غذايي نقش عمده اي را ايفا ميكند كه از آن جمله ميتوان انواع بستني ها،نوشابه ها،بيسكويت ها،كيك هاو... نام برد(3).

منابع و مآخذ

1-امید بیگی . رضا .1384 .تولید وفراوری گیاهان دارویی.انتشارات آستان قدس رضوی.ص33 الی41

2-ابريشمي، محمد. 1366 شناخت زعفران ايران،انتشارات توس.

3- بابائي ابرقوئي ، 1376، زعفران ،مجله رشد آموزش كشاورزي، شماره 30 صفحات42تا49.

4- بهنيا،مرتضي . 1370 زراعت زعفران ،انتشارات دانشگاه تهران.

5- زرگري ،علي .1369 ،گياهان دارويي ،انتشارات دانشگاه تهران، صفحه 574.

6-  عنبراني ،محمد .1369 زعفران طلاي سرخ ،انتشارات استان قدس رضوي.

[ چهارشنبه بیست و دوم آبان 1387 ] [ 14:8 ] [ مهندس شکراله زاده ]
.: Weblog Themes By SibTheme :.

درباره وبلاگ

گیاهان دارویی
-داروهای گیاهی -مشاوره گیاه درمانی- راهنمای استفاده از گیاهان دارویی.مشاوره زراعت خصوصی گیاهان دارویی .خرید و فروش گیاهان دارویی.
فضای سبز
امکانات وب